Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski stao je u odbranu lidera Finske i Norveške zbog njihovih direktnih razgovora s ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom, koje su pokrenuli u okviru napora za postizanje mirovnog sporazuma, dok su pojedine evropske vlade kritikovala takav potez.
Tokom jučerašnjeg 90-minutnog telefonskog razgovora, finski predsjednik Aleksander Stub i norveški premijer Jonas Gar Stere pozvali su Putina da okonča rat protiv Ukrajine.
Međutim, pojedini evropski lideri smatrali su da je taj razgovor bio greška, kritikujući Stuba i Sterea zbog narušavanja evropskog jedinstva u odnosima s ruskim predsjednikom, koji je uglavnom bio isključen iz diplomatskih kontakata nakon što je Rusija u februaru 2022. pokrenula sveobuhvatnu invaziju na Ukrajinu.
Govoreći pred novinarima, Zelenski je pohvalio dvojicu nordijskih lidera zbog pomoći Ukrajini, ističući da o njima ima „pozitivno“ mišljenje.
„Zaista imamo veoma dobre odnose s tim zemljama. One nam istinski pomažu“, kazao je Zelenski.
Ukrajinski predsjednik rekao je da je Putin prošle godine izašao iz diplomatske izolacije nakon što se američki predsjednik Donald Tramp sastao s njim na Aljasci.
„Od Aljaske su i Evropljani u kontaktu s Rusijom. Samo to nijesu radili tako otvoreno kao lideri Norveške i Finske“, rekao je Zelenski.
Prema njegovim riječima, svima je jasno da su kontakti postojali na nivou savjetnika za nacionalnu bezbjednost i između obavještajnih službi, kao i da su se pojedini razgovori otkrivali tek nakon što bi bili završeni.
„Ovdje je, međutim, sve potpuno otvoreno: razgovori se unaprijed najavljuju, postoji sveobuhvatno informisanje, a ciljevi su transparentni. Finska i Norveška pokazuju da žele da otvore još jedan kanal komunikacije, kako bi Evropa informacije dobijala ne samo preko Sjedinjenih Američkih Država, a Rusija mogla da čuje određene stvari direktno“, dodao je Zelenski.
Pitanje da li Evropa treba da razgovara s Putinom i na koji način predstavlja osjetljivu temu za zvaničnike i diplomate iz Ukrajini savezničkih država članica Evropske unije i šire.
Danska premijerka Mete Frederiksen izjavila je sinoć da je „veoma skeptična“ prema zajedničkom telefonskom razgovoru Finske i Norveške. Švedski premijer Ulf Kristerson poručio je da se mir mora postići „snagom“, a ne „popuštanjem“ Rusiji.
Jedan zvaničnik iz evropske prijestonice, koji je kao i drugi sagovornici želio da ostane anoniman kako bi otvoreno govorio o osjetljivim pitanjima, kazao je da formati poput E3, koji okuplja Njemačku, Francusku i Ujedinjeno Kraljevstvo, dobro funkcionišu.
Dopustiti svakoj državi da samostalno pokrene razgovore s Moskvom i time narušiti jedinstven evropski nastup bilo bi loše, dodao je taj zvaničnik.
Italijanska vlada bila je nezadovoljna telefonskim razgovorom Stuba i Sterea s Putinom, a zvaničnici su ocijenili da je taj potez pokazao kako Evropa nije uspjela da se dogovori o tome ko bi trebalo da je predstavlja u mirovnim pregovorima.
Zvaničnik italijanske vlade u Rimu upozorio je da odvojene nacionalne inicijative i stalne promjene diplomatskih formata nose rizik od daljeg slabljenja evropskog uticaja.
„Evropa ne može nastaviti da djeluje nasumično i kroz formate koji se mijenjaju iz sedmice u sedmicu“, kazao je on.
Rim traži hitno imenovanje predstavnika sa zajedničkim evropskim mandatom, koji bi zastupali interese i bezbjednost kontinenta.
„Pregovori neće čekati“, upozorio je zvaničnik.
Reakcija institucija Evropske unije u Briselu na inicijativu Norveške i Finske za sada je bila uzdržana, uz naznake da je riječ o osjetljivom pitanju.
„Primili smo k znanju razgovor, koji je održan isključivo na bilateralnoj osnovi“, izjavila je portparolka Evropske komisije Paula Pinjo.
„Ovi pregovori odvijaju se u različitim formatima, na različitim mjestima i na različitim nivoima, uz učešće šefova država i vlada, ministara, visokih diplomata i zvaničnika. Evropska unija je uključena“, dodala je ona.