Ruski predsjednik Vladimir Putin svesrdno je prihvatio rusko pravoslavlje dok je izrastao u ruskog lidera s najdužim stažom još od Josifa Staljina.
Dva ruska kadeta dostojanstveno stoje, krste se i klanjaju pred ikonostasom male, novoizgrađene pravoslavne kapele. U pozadini se čuje horska liturgija.
Snimak Ministarstva odbrane koji prikazuje ovaj obred ne otkriva tačnu lokaciju kapele, već se samo navodi da se nalazi negdje u sibirskoj oblasti Novosibirsk. Takođe se ne navodi kada se događaj desio niti ko su bili ti muškarci.
Ono što snimak od 8. septembra ističe jeste da kapela nosi ime kanonizovanog kneza-ratnika iz 14. vijeka, čije bi nedavno ekshumirane mošti, prema nadama Kremlja, mogle poslužiti kao novo oružje za preokret na bojnom polju nakon četiri i po godine rata protiv Ukrajine.
Ekshumirane uz veliku pompu iz saborne crkve u Kremlju, kosti Dmitrija Donskog – moskovskog kneza koji je predvodio prvu uspješnu bitku protiv mongolsko-tatarskih snaga koje su gotovo dva vijeka okupirale teritoriju današnje zapadne Rusije – sada su poslate na put.
Zvaničnici šalju djelove posmrtnih ostataka na razne lokacije u Rusiji, kao i na linije fronta, gdje se očekuje da im vojnici odaju počast radi božje zaštite na bojnom polju ili pomoći druge vrste.
Posmrtni ostaci kneza-ratnika iz 14. vijeka, Dmitrija Donskog, vjekovima su počivali u sabornoj crkvi u Kremlju.
Otkako su iskopani u julu, ovi fragmenti su dobili veliku pažnju na ruskoj državnoj televiziji, a da ne pominjemo Cargrad TV, konzervativni kanal u vlasništvu milijardera i ultranacionaliste Konstantina Malofejeva. Malofejev, koji je invaziju na Ukrajinu opisao kao „sveti rat“, rekao je da su te relikvije „čudo“ koje najavljuje predstojeću pobjedu.
Predsjednik Vladimir Putin, koji rat predstavlja u vjerskim ili mesijanskim okvirima, posjetio je uz veliku medijsku pratnju sabornu crkvu u kojoj su, nekoliko nedjelja nakon iskopavanja, počivali posmrtni ostaci Donskog.
Od Kulikova do Donbasa
Ruska istorija obiluje primjerima nošenja vjerskih ikona u bitke. Međutim, istoričari navode da su rijetki događaji s pravim relikvijama ili djelovima tijela svetaca.
Kada je 1170. godine kneževina Suzdalj opsjedala Novgorod, branioci su iz lokalne crkve iznijeli ikonu poznatu kao Bogorodica Znamenje, što je, prema legendi, oslijepilo napadače.
Ikona Vladimirske Bogorodice navodno je spasila Moskvu od invazije centralnoazijskog vojskovođe Tamerlana (Timura). Tokom Smutnog vremena, perioda unutrašnjih previranja oko 1600. godine, ikoni Kazanjske Bogorodice pripisivane su zasluge u pomaganju pri protjerivanju poljskih snaga koje su nakratko okupirale Moskvu.
Početkom 18. vijeka, tokom rata sa Švedskom, uglavnom radi kontrole trgovačkih puteva na Baltičkom moru, Petar Veliki je iz crkve u Vladimiru, kod Moskve, ekshumirao posmrtne ostatke Aleksandra Nevskog, kneza-ratnika koji se vjekovima ranije borio protiv Šveđana, i prenio ih u novoizgrađeni grad Sankt Peterburg.
U Tolstojevom romanu „Rat i mir“ pominje se ikona Smolenske Bogorodice, pred kojom se stvarna istorijska ličnost, ruski general Mihail Kutuzov, moli i koju celiva tokom bitke za odbijanje Napoleonove francuske vojske 1812. godine.
Putin je izazvao burne reakcije kada je naredio da se ikona Svete Trojice stara 600 godina, koju je napravio Andrej Rubljov, prenese iz Tretjakovske galerije u manastir Sergijev Posad.
„To nije mnogo drugačije od onoga što praktikuju katolici i cijelog vjerovanja u iscjeliteljsku moć relikvija, ali ovdje, način na koji se relikvije i ikone koriste u borbi, to je na sasvim drugom nivou“, rekla je Eš, bivša dopisnica BBC-ja iz Moskve.
O podvizima Donskog generacijama se uči u školama.
Kao knez Moskovske kneževine, Donski je sa svojim snagama porazio mongolskog vojskovođu 1380. godine na Kulikovom polju, oko 200 kilometara južno od Moskve. Ta pobjeda je viđena kao prekretnica u mongolskoj okupaciji i utrla je put Moskvi da postane srce ruske države u nastajanju.
Donski je kanonizovan tokom posljednjih godina Sovjetskog Saveza, 1988. godine, u vrijeme Gorbačovljevih reformi poznatih kao glasnost, odnosno otvorenost.
„Sveti rat“
Kao bivši oficir KGB-a koji je odrastao pod zvaničnom ateističkom politikom Sovjetskog Saveza, Putin je javno prihvatio rusko pravoslavlje sa sve većim žarom, dok je bio na putu da postane ruski lider s najdužim stažom još od Josifa Staljina.
Naročito kada je riječ o Ukrajini.
Nakon što je Rusija 2014. godine zauzela crnomorsko poluostrvo Krim, Putin je Krim opisao kao svetu zemlju, „Hramovnu goru“ za Ruse. Na tom poluostrvu je 988. godine kršten vladar Kijevske Rusije, veliki knez Vladimir, čime je hrišćanstvo usvojeno kao državna religija.
U julu 2014. godine, nekoliko dana nakon što je malezijski putnički avion oboren iznad istoka Ukrajine ruskom raketom zemlja-vazduh, Putin je prisustvovao proslavi 700. godišnjice rođenja Sergija Radonješkog. Istoričari navode da je taj monah iz 14. vijeka odigrao ključnu ulogu u ujedinjavanju kneževa, među kojima je bio i Dmitrij Donski, u borbi protiv Mongola.
Patrijarh Kiril, poglavar Ruske pravoslavne crkve, dotle je svesrdno podržao Putina i vojsku.
Patrijarh Kiril, poglavar Ruske pravoslavne crkve, pružio je snažnu podršku ratu protiv Ukrajine.
Iako su nekada bili rijetkost u oružanim snagama, pravoslavni sveštenici sada često pružaju duhovnu podršku na isturenim položajima. Često se može vidjeti kako sveštenici škrope svetom vodom interkontinentalne balističke rakete, podmornice i drugu ratnu opremu.
Kiril je takođe snažno podržao rat protiv Ukrajine, zemlje koja je takođe pretežno pravoslavno hrišćanska. U martu 2024. godine nadgledao je objavljivanje ukaza kojim je invazija proglašena „svetim ratom“, čiji je cilj takođe „zaštita svijeta od naleta globalizma i pobjede Zapada koji je zapao u satanizam“.
S druge strane, desetine sveštenika su raščinjene, kažnjene ili prognane zbog izražavanja protivljenja ratu.
Ruski predsjednik Vladimir Putin i patrijarh Kiril, poglavar Ruske pravoslavne crkve, oktobar 2017.
Posmrtni ostaci Donskog u kremljanskoj sabornoj crkvi nijesu bili tajna. Oni su tamo bili vjekovima, zajedno s ostacima članova ruske kraljevske porodice, koji su prebačeni pošto je Sankt Peterburg postao prijestonica Rusije pod Petrom Velikim.
U julu su arhitekte radile na sanaciji konstrukcije katedrale kada su radnici, kako je izviješteno, otkrili pukotine na sarkofagu u kojem su se nalazili posmrtni ostaci Donskog.
Zvaničnici su tada odlučili da se, uz veliku pompu i blagoslov patrijarha Kirila – a da ne pominjemo podršku proratnih nacionalističkih blogera na Telegramu – prvi put otvori sarkofag.
„Pred odlučujuću bitku za oslobođenje Donbasa, zaštitnik vojske se pojavljuje uz armiju“, napisao je jedan bloger. „Rusija ponovo izlazi na Kulikovo polje. To znači da je pobjeda na dohvat ruke.“
Putin je 20. avgusta lično posjetio Arhangelsku sabornu crkvu iz 16. vijeka i pomolio se u svetilištu, što je naširoko emitovano na državnoj televiziji.
Spektakl oko posmrtnih ostataka Donskog, kako je istakao pravoslavni sveštenik Aleksandar Zanemonec, naglašava koliko su crkva i državna politika duboko isprepletene.
„Država uvučena u rat pokušaće da primora sve institucije, uključujući i vjerske, da učestvuju u njemu“, rekao je Zanemonec, koji je i istraživač na Univerzitetu u Haifi u Izraelu i Univerzitetu Radbaud u Holandiji.
„Ruskoj pravoslavnoj crkvi u suštini nije preostala nikakva druga služba osim 'patriotske', u koju se knez Dmitrij... savršeno uklapa“, napisao je on u komentaru objavljenom 8. septembra. „Ljudi od Crkve ne dobijaju gotovo ništa što ne mogu da dobiju od državne televizije“.