Krajnje desničarska AfD mogla bi da ostvari dobar rezultat na izborima u septembru u svom političkom uporištu na istoku zemlje.
Ključni saveznik njemačkog kancelara Fridriha Merca pokrenuo je veliku političku raspravu sugerišući da bi kancelarovi centristički konzervativci trebalo da prekinu tabu i sarađuju sa najpopularnijom strankom u zemlji – krajnje desničarskom Alternativom za Njemačku (AfD).
Mihail Krečmer, premijer istočne pokrajine Saksonije i član kancelarove Hrišćansko-demokratske unije (CDU), dovodi u pitanje Mercovo insistiranje na održavanju političkog „zida“ prema sve snažnijoj AfD, uoči ključnih izbora u septembru koji bi mogli omogućiti krajnjoj desnici da prvi put preuzme vlast u jednoj njemačkoj pokrajini.
„Svako ko i dalje govori o zidovima nije prepoznao znakove vremena“, rekao je Krečmer, koji predvodi manjinsku vladu u Saksoniji, u intervjuu za list Handelsblatt početkom ove sedmice. „Moramo razgovarati sa svakim ko želi da razgovara.“
Tim izjavama Krečmer je podgrijao tenzije koje je Merc uporno pokušavao da izbjegne.
Merc isključuje saradnju sa krajnjom desnicom – pozivajući se na nacističku prošlost zemlje – ali politička realnost na istoku Njemačke povećava pritisak da promijeni stav. Ankete pokazuju da AfD ima šansu da osvoji apsolutnu većinu u Saksoniji-Anhalt 6. septembra, a očekuje se i njen snažan rezultat u Meklenburg-Zapadnoj Pomeraniji i Berlinu kasnije tog mjeseca.
Na nacionalnom nivou, POLITICO-ova anketa zbirnih istraživanja pokazuje da je AfD u ovom trenutku najpopularnija pojedinačna stranka sa podrškom od 28 odsto, dok Hrišćanske demokrate imaju 22 odsto.
Za sada, međutim, Merc ostaje pri stavu da Njemačka ima posebnu istorijsku odgovornost zbog koje ne može slijediti put drugih država Evropske unije u kojima je krajnja desnica sarađivala sa tradicionalnim centrističkim partijama.
„Ako bi krajnje desničarska stranka ušla u vladu u Njemačkoj, to bi imalo potpuno drugačiji značaj nego da se to dogodi u nekoj drugoj zemlji“, rekao je on novinarima na konferenciji za medije. „To je povezano i sa našom istorijom, i zato za mene to nije ni mjerilo, ni primjer, niti nešto iz čega treba učiti. To je jednostavno nešto drugačije. Učiniću sve što je u mojoj moći da to spriječim u Njemačkoj.“
Umjesto toga, Merc je rekao da cilj vlade mora biti stvaranje političkog ambijenta u kojem će krajnja desnica moći da bude poražena.
„Od sada do 6. septembra nastojaćemo da omogućimo i postignemo stabilne političke uslove u Saksoniji-Anhalt i Meklenburg-Zapadnoj Pomeraniji“, rekao je on.
Izazov sa ljevice
Međutim, realnost u izbornim arenama pokazuje da AfD u istočnonjemačkim pokrajinama Saksoniji-Anhalt i Meklenburg-Zapadnoj Pomeraniji ubjedljivo vodi ispred svih drugih stranaka, sa podrškom od 41, odnosno 36 odsto.
Bivši komunistički istok Njemačke dugo je bio uporište krajnje desničarske politike. Upravo u tom regionu AfD se smatra najradikalnijom, kako kada je riječ o njenim kadrovima, tako i o stavovima koje zastupa. Od pet istočnih pokrajinskih organizacija stranke, četiri su domaće obavještajne službe klasifikovale kao desničarske ekstremističke organizacije.
U Saksoniji-Anhalt AfD se prema anketama nalazi na dometu osvajanja apsolutne parlamentarne većine, što bi joj omogućilo da prvi put od osnivanja 2013. godine preuzme vlast na pokrajinskom nivou.
Čak i ako AfD ne uspije da osvoji apsolutnu većinu u Saksoniji-Anhalt, Mercove konzervativce u septembru očekuje težak politički izazov. Kako bi spriječili dolazak krajnje desnice na vlast, gotovo sigurno bi morali da sarađuju sa populističkom antikapitalističkom Ljevicom (Die Linke), koja je takođe veoma jaka na istoku zemlje i prema kojoj konzervativci održavaju politički „zid“, na osnovu odluke stranke iz 2018. godine.
„Imamo jasne odluke partijskih konvencija i nemam razloga da sumnjam da ćemo ih poštovati“, rekao je Merc prošle sedmice kada je riječ o saradnji sa Ljevicom.
Ipak, regionalni političari iz njegove sopstvene konzervativne stranke sve češće dovode u pitanje da li se takva obećanja mogu održati s obzirom na jačanje partija na oba kraja političkog spektra.
Krečmerove izjave mnogi vide kao pokušaj da se pokrene rasprava o načinu upravljanja nakon septembarskih izbora, bez radikalnog kršenja predizbornih obećanja i dodatnog narušavanja kredibiliteta CDU-a.
Takav pristup ne nailazi na podršku partijskog vrha u Berlinu.
„Sada se nalazimo usred žestoke političke borbe u tri savezne pokrajine, posebno sa AfD-om – odnosno protiv nje“, rekao je Štefen Bilger, jedan od lidera poslaničkog kluba CDU-a u Bundestagu, za Deutschlandfunk u četvrtak. „Na to bi sada trebalo da se usredsredimo, umjesto da pokrećemo ovakve rasprave.“
Političari iz centrističke Socijaldemokratske partije (SPD) u međuvremenu su zatražili jasno izjašnjenje svojih koalicionih partnera na saveznom nivou. Nosilac liste za izbore u Berlinu pozvao je CDU da „konačno kaže istinu“ o tome da li i dalje isključuje saradnju sa AfD na regionalnom nivou, istovremeno pozivajući stranku da se otvori prema krajnjoj ljevici.
„CDU bi konačno trebalo da prizna da može sarađivati sa Ljevicom, jer to jednostavno već radi“, rekao je Štefen Krah za portal t-online u srijedu, osvrćući se na manjinske vlade koje CDU predvodi u Saksoniji i Tiringiji. „Svako ko sada demonizuje Ljevicu i izjednačava je sa AfD obmanjuje birače“, dodao je.
AfD je, u međuvremenu, djelovala opušteno povodom cijele rasprave, poručivši njemačkim medijima preko portparola da je stranka spremna da razgovara sa svakim ko to želi.
Torben Braga, poslanik AfD-a u Bundestagu iz istočne pokrajine Tiringije, ipak je ocijenio da, s obzirom na trenutnu snagu stranke, ne bi bilo u njenom strateškom interesu da nakon septembarskih izbora podrži manjinsku vladu u Saksoniji-Anhalt.
„Ne vidim zašto bi stranka poput AfD-a, koja je blizu apsolutne većine prema anketama, morala da nastavi da obezbjeđuje opstanak manjinske vlade tako što joj daje većinu u parlamentu, a pritom ne učestvuje u izvršnom odlučivanju“, rekao je on. „To nije situacija koja može biti u interesu naših birača.“