Rusija je promijenila način napada na Kijev, prelazeći sa koncentrisanih noćnih udara na gotovo neprekidne napade manjim grupama dronova, čime nastoji da iscrpi ukrajinsku protivvazdušnu odbranu, poremeti saobraćaj i rad privrede i izvrši dugotrajan psihološki pritisak na stanovništvo glavnog grada, navodi se u analizi Kyiv Posta objavljenoj danas.
Najnoviji napad počeo je juče ujutro, samo nekoliko sati nakon isteka trodnevne pauze u napadima na Kijev i Moskvu, koja je trajala tokom posjete američkih izaslanika Džareda Kušnera i Stiva Vitkofa. Prema ukrajinskim zvaničnicima, u napadima ruskih raketa i dronova poginule su tri osobe, a 16 je ranjeno. Oštećeno je najmanje 14 višespratnica, kao i studentski dom, škola, klinika i više skladišta.
Ukrajinski ministar vanjskih poslova Andrij Sibiga rekao je da se novi napad dogodio „onog trenutka“ kada su američki izaslanici napustili zemlju, ocjenjujući da je ruski predsjednik Vladimir Putin time pokrenuo novi veliki napad na Kijev.
Napadi više nijesu ograničeni na noć
Tokom većeg dijela rata vazdušne uzbune u Kijevu imale su relativno predvidiv obrazac: ruski dronovi uglavnom su dolazili tokom noći, raketni udari pred zoru, a grad bi se ujutro vraćao svakodnevnim aktivnostima.
Sada je, međutim, obrazac promijenjen. Rusija koristi manje grupe dronova koje se pojavljuju tokom cijelog dana i noći. Među njima je sve više modela na mlazni pogon, koji se kreću brže i teže ih je presresti od ranije korišćenih dronova „Šahed“.
Kyiv Post je tokom jednog 12-časovnog perioda zabilježio više od 100 dronova na mlazni pogon koji su se približavali Kijevu.
Prema podacima portparola ukrajinskog ratnog vazduhoplovstva Jurija Ihnata, Rusija je tokom avgusta lansirala više od 2.800 dronova na mlazni pogon prema Ukrajini, u prosjeku oko 90 dnevno. Njihova upotreba povećana je pet puta u julu u odnosu na jun.
Tokom samo četiri dana krajem avgusta Rusija je lansirala gotovo 1.500 dronova, od kojih je više od polovine bilo na mlazni pogon. Kijev i okolni region bili su pod napadima pet dana zaredom, što je remetilo svakodnevno putovanje građana i dovodilo do prekida saobraćaja metroa preko Dnjepra tokom vazdušnih uzbuna.
Između 27. avgusta i 1. septembra Kijev je imao više od 60 vazdušnih uzbuna, koje su ukupno trajale 52 sata. Grad je za šest dana proveo više od dva puna dana pod uzbunom.
Institut za proučavanje rata (ISW) ocijenio je da Rusija nužno ne povećava ukupan broj dronova u pojedinačnim napadima, već da sličan broj letjelica raspoređuje na veći broj sati. Time se, prema toj procjeni, povećavaju iscrpljenost stanovništva i ekonomski poremećaji.
Jedan dron koji se približava Kijevu dovoljan je da pokrene sirene širom grada, prekine saobraćaj i pošalje radnike u skloništa. Nakon prestanka uzbune, isti proces može ponovo početi dolaskom nove grupe dronova.
Cilj je i vrijeme koje grad gubi
Svaka vazdušna uzbuna ima ekonomsku cijenu. Osim fizičkog uništavanja, sirene znače kašnjenja radnika, prekide proizvodnje, zatvaranje prodavnica, obustavu isporuka i poremećaje u javnom prevozu. Škole moraju premještati djecu u skloništa, dok medicinske i hitne službe nastavljaju da rade pod prijetnjom novih napada.
Napadi istovremeno pogađaju logističku infrastrukturu od koje zavisi snabdijevanje Kijeva i drugih ukrajinskih gradova.
Ukrajinski ministar poljoprivrede Taras Visocki procijenio je krajem avgusta da su ruski napadi uništili oko 90 odsto logističkih kapaciteta za hranu kojima upravljaju veliki maloprodajni lanci. To je doprinijelo privremenim nestašicama mlijeka, šećera, voća i povrća u kijevskim supermarketima.
Na meti su bili sortirni centri Nova Poshta, distributivni objekti supermarketa i skladišta u kojima se čuvaju knjige i roba široke potrošnje. Ruski napadi pogodili su i skladišta hrane u Odesi i uništili objekte trgovačkog lanca Epicentr.
„Pogađaju civilne kompanije, skladišta hrane, hipermarkete, poštanske terminale i skladišta u kojima se čuvaju knjige“, rekao je ministar unutrašnjih poslova Ivan Vihivski.
Tokom avgusta vazdušne uzbune zauzele su 21,8 odsto predviđenog radnog vremena ukrajinskih tržnih centara. Drugim riječima, tržni centri izgubili su više od jednog od svakih pet sati tokom kojih je trebalo da rade.
Ukrajina mijenja sistem uzbunjivanja
Razmjere problema navele su ukrajinske vlasti da uvedu sistem uzbunjivanja na dva nivoa.
Žuta uzbuna označava prijetnju od dronova. Kompanijama je tada omogućeno da nastave rad pod uslovom da zaposleni i korisnici imaju pristup skloništima, dok je preporuka da kijevski metro ostane u punoj funkciji.
Crvena uzbuna označava prijetnju od raketa, uključujući balističke projektile, kao i velike kombinovane napade. Tada kompanije moraju obustaviti rad, a stanovništvo se skloniti u skloništa.
Premijer Serhij Korecki poručio je da privreda mora nastaviti da funkcioniše, da porezi moraju pritjecati u budžet i da ljudi moraju primati zarade.
Kijev istovremeno skraćuje policijski čas i mijenja pravila u saobraćaju kako bi ograničio ekonomsku štetu koju izazivaju dugotrajne vazdušne uzbune.
„Moderna logika opsade“
Kyiv Post upozorava da se situacija u Kijevu ne može poistovjetiti sa fizičkom opsadom kakvoj je bio izložen Sarajevo tokom rata u Bosni i Hercegovini. Sarajevo je bilo opkoljeno i 1.425 dana izloženo granatiranju i snajperskoj vatri, a međunarodni sudovi utvrdili su da je kampanja bila usmjerena na terorisanje civila.
Kijev, nasuprot tome, ostaje povezan s ostatkom Ukrajine. Roba, ljudi i vojna oprema i dalje se kreću, a ruska artiljerija ne okružuje grad.
Sličnost je, međutim, u načinu na koji se stalna prijetnja koristi za kontrolu svakodnevnog života. Rusija ne mora da postavi kontrolne punktove oko Kijeva da bi ograničila kretanje. Dovoljno je da vazdušnim uzbunama prekida saobraćaj. Ne mora fizički zatvoriti svaku fabriku da bi zaustavila rad, već može ponavljanim uzbunama primorati radnike da prekidaju posao. Ne mora zauzeti glavni grad da bi normalan život učinila zavisnim od pitanja kada će biti lansiran novi dron.
Trodnevna pauza tokom posjete Vitkofa i Kušnera pokazala je koliko se taj pritisak može selektivno primjenjivati. Rusija i Ukrajina saglasile su se da tokom posjete američkih izaslanika neće napadati glavne gradove, ali je Putin nastavio da odbija širi prekid vatre i insistirao na postojećim teritorijalnim zahtjevima Rusije.
Ta diplomatska pauza zaštitila je Kijev i Moskvu tokom razgovora, ali nije zaustavila borbe na frontu niti zaštitila civile u drugim djelovima Ukrajine.
Pritisak i na ukrajinsku protivvazdušnu odbranu
Posljedice kampanje nijesu samo psihološke i ekonomske.
Neprekidni talasi dronova primoravaju ukrajinske posade protivvazdušne odbrane da rade produžene smjene, što im ostavlja manje vremena za odmor, premještanje i popravku opreme.
Rusija kombinovanjem relativno jeftinih dronova sa balističkim i krstarećim raketama tjera Ukrajinu da odlučuje kada će koristiti ograničene i najefikasnije presretače. Sistemi Patriot od ključnog su značaja za presretanje balističkih raketa, ali njihova upotreba protiv svakog drona nije ekonomski održiva.
Odbrana Kijeva stvara i stratešku dilemu. Radari, lansirni sistemi i presretači raspoređeni oko glavnog grada istovremeno nijesu dostupni za zaštitu elektrana, aerodroma, fabrika oružja i drugih ukrajinskih gradova.
Zbog toga Rusija može nametati troškove čak i kada je većina njenih dronova oborena. Ukrajina mora trošiti municiju, održavati posade u stalnoj pripravnosti i štititi sve veći broj potencijalnih meta.
Napadi pokazuju i da su političke i bezbjednosne institucije Kijeva i dalje među metama. Ruski dron je 4. septembra pogodio sjedište ukrajinske Službe bezbjednosti u centru Kijeva. Predsjednik Volodimir Zelenski rekao je da je dron bio usmjeren prema kancelariji vršioca dužnosti šefa Službe bezbjednosti Ukrajine, Oleksandra Poklada.
Ukrajina se priprema za zimu
Vitkof i Kušner stigli su u Kijev nakon više od tri sata razgovora sa Putinom u Moskvi. Njihovi razgovori sa Zelenskim opisani su kao sadržajni, uz ocjenu da je postignut „značajan napredak“ u pravcu ponovnog pokretanja trilateralnih pregovora. Međutim, nijesu objavljeni ni datum ni mjesto eventualnih novih pregovora.
Ključni spor ostaje nepromijenjen. Rusija zahtijeva da Ukrajina preda teritorije u Donbasu koje još kontroliše, dok Kijev to odbija. Analize situacije na frontu ukazuju da bi Rusiji, sadašnjim tempom napredovanja, mogle biti potrebne godine da zauzme ostatak Donjecke oblasti.
Zelenski se zbog toga priprema za mogućnost da rat uđe duboko u zimu. Tokom razgovora u Kijevu zatražio je zimski paket koji bi obuhvatio protivvazdušnu odbranu, podršku energetskom sektoru i pristup američkom tečnom prirodnom gasu.
„Ako se rat nastavi tokom zime, snažno računamo na zimski paket“, rekao je Zelenski.
Američka delegacija, međutim, nije najavila nove baterije Patriot. Ukrajina je nedavno dobila manji broj presretača Patriot, dok je Velika Britanija obećala dodatnu pomoć u oblasti protivvazdušne odbrane.
Ukrajini su potrebni odvojeni kapaciteti za proizvodnju sistema protiv dronova i balističkih projektila. Zelenski je rekao da 67 ukrajinskih kompanija radi na sistemima sposobnim da presreću dronove na mlazni pogon, ali da su samo tri do pet kompanija pokazale rezultate.
Kijev je od SAD zatražio dozvolu za proizvodnju protivbalističkih sistema i presretača. Američki predsjednik Donald Tramp u julu je rekao da će Vašington licencirati ukrajinsku proizvodnju presretača za Patriot, ali je kasnije djelovalo da je promijenio stav. Američki državni sekretar Marko Rubio rekao je 2. septembra da pregovori o licenciranju i dalje traju.
Čak i ako dogovor bude postignut, stručnjaci procjenjuju da bi uspostavljanje proizvodnje trajalo najmanje godinu.
Cilj nije nužno slom Kijeva
Suština ruske kampanje, prema analizi, nije nužno da natjera Kijev na kapitulaciju. Neposredni cilj može biti stvaranje trenja: učiniti svakodnevni život sporijim, skupljim i nepouzdanijim.
Kada vozovi stanu, skladišta izgore, prodavnice zatvore vrata, a radnici sate provode u skloništima, Rusija nanosi štetu bez teritorijalnog napredovanja. Istovremeno, prisiljavanjem Ukrajine da troši presretače i koncentriše protivvazdušnu odbranu oko glavnog grada smanjuje se količina resursa dostupnih za zaštitu drugih gradova, infrastrukture i fronta.
Dosadašnja kampanja već je dovela do pogibije civila, poremetila saobraćaj, oštetila komercijalnu logistiku i primorala Ukrajinu da mijenja sistem vazdušnih uzbuna.
Prema analizi Kyiv Posta, odgovor na takvu strategiju neće zahtijevati samo sisteme Patriot, već i jeftinije sisteme za presretanje dronova, disperzovana skladišta, alternativne transportne pravce, više skloništa i preciznije geografsko određivanje zona uzbune, kako bi jedan dron ubuduće mogao što manje da poremeti život grada sa više miliona stanovnika.