Island i Crna Gora mogli bi zajedno da pristupe Evropskoj uniji 2028. godine ukoliko građani Islanda na referendumu ovog mjeseca podrže ponovno pokretanje pregovora o članstvu, jer u Briselu postoji spremnost da se razmotri zajednički paket pristupanja dvije zemlje, objavio je u razgovoru Brussels Playbook briselski magazin POLITICO, pozivajući se na osam diplomatskih i zvaničničkih izvora.
Evropska komesarka za proširenje Marta Kos rekla je za Politico da je Island „poseban slučaj“ zbog članstva u Evropskom ekonomskom prostoru i Šengenskom prostoru, procjenjujući da bi pregovori te zemlje sa EU mogli trajati samo „jednu do dvije godine“ ukoliko Rejkjavik 29. avgusta odluči da ih ponovo pokrene.
Takav tempo bi Island stavio približno na isti put kao Crnu Goru, koja je do sada zatvorila više od polovine od ukupno 33 pregovaračka poglavlja potrebna za članstvo i nastoji da postane članica Unije 2028. godine.
Visoki zvaničnik Evropske komisije uključen u proces proširenja, koji je govorio pod uslovom anonimnosti, potvrdio je da bi Island mogao brzo da sustigne Crnu Goru u pregovorima.
Drugi zvaničnik Evropske komisije rekao je da, s obzirom na predviđene rokove, postoji velika mogućnost za zajednički paket Crna Gora–Island, u okviru kojeg bi države članice istovremeno ratifikovale pristupanje obje zemlje.
Prema njegovim riječima, Island bi kao bogatija država bio neto uplatilac u budžet EU, čime bi praktično „platio“ članstvo Crne Gore, koja bi bila među najsiromašnijim članicama Unije.
Politico podsjeća da postoje prethodni primjeri zajedničkog pristupanja država Evropskoj uniji. Španija i Portugal pridružile su se Uniji 1986. godine, Bugarska i Rumunija 2007. godine, dok je 2004. godine deset država ušlo u EU istovremeno na osnovu jednog ugovora o pristupanju. U tim slučajevima članice EU ratifikovale su zajedničke pristupne sporazume.
Ministarka evropskih poslova Crne Gore Maida Gorčević rekla je za Politico, na marginama prijema u ambasadi, da bi Podgorica bila zadovoljna da poveže svoju kandidaturu sa Rejkjavikom i da zajedno uđu u Evropsku uniju.
Ministarka spoljnih poslova Islanda Torgerdur Katrin Gunardotir rekla je da je istovremeno pristupanje dvije zemlje „apsolutno“ mogući scenario, u zavisnosti od toka pregovora.
Jedan diplomata iz jedne od zainteresovanih zemalja ocijenio je da bi zajedničko članstvo Crne Gore i Islanda bilo „najbolji scenario“, dok je drugi naveo da bi povezivanje kandidatura moglo pomoći u pridobijanju Francuske, koja bi 2027. godine mogla dobiti predsjednika krajnje desnice koji bi se protivio proširenju EU.
„Paket Crna Gora–Island ojačao bi obje naše kandidature“, rekao je taj diplomata za Politico.
Međutim, mogućnost zajedničkog ulaska u EU zavisi od odluke građana Islanda na referendumu ovog mjeseca. Najnovija istraživanja javnog mnjenja pokazuju da je zemlja gotovo podijeljena oko pitanja ponovnog pokretanja pregovora sa EU.
Island je pregovore o članstvu zamrznuo 2013. godine, djelimično zbog spora sa Briselom oko prava na ribolov. Ukoliko pregovori budu ponovo otvoreni i uspješno završeni, građani Islanda moraće da glasaju na još jednom referendumu o članstvu u EU.
Marta Kos rekla je da je Evropska unija spremna da bude „kreativna“ kako bi Island privela članstvu i izbjegla novi prekid pregovora.
„Neke od islandskih posebnosti, naročito u ribarstvu i poljoprivredi, toliko su jedinstvene da se moraju uzeti u obzir“, rekla je Kos, dodajući da je uvjerena da bi EU pronašla kreativna rješenja koja poštuju interese obje strane.
Ministarka spoljnih poslova Islanda Torgerdur Katrin Gunardotir, koja pripada proevropskoj partiji, rekla je za Politico da je Island danas u mnogo boljoj poziciji nego 2009. godine da pregovara o sporazumu koji bi zaštitio ribarstvo, poljoprivredu i prirodne resurse zemlje.
Ona je odbacila kritike onih koji upozoravaju građane Islanda na posljedice članstva u EU, navodeći da vjeruje da stanovnici neće propustiti veliku priliku koja im se pruža.
Među protivnicima članstva u EU nalazi se i bivši predsjednik Islanda Olafur Ragnar Grimson, koji smatra da bi se vlada njegove zemlje izgubila u birokratskoj „džungli“ Evropske unije ukoliko bi Island postao članica.
Grimson, koji je bio predsjednik Islanda rekordnih 20 godina, od 1996. do 2016. godine, rekao je da bi Island sa oko 400.000 stanovnika zamijenio Maltu sa oko 590.000 stanovnika i postao najmanja članica EU.
On smatra da bi se tokom pregovora sa Briselom pojavio i problem nedostatka radne snage u državnoj administraciji.
„Sa samo 600 do 700 zvaničnika u ključnim ministarstvima bilo bi gotovo nemoguće da se glas Islanda u EU čuje“, rekao je Grimson, dodajući da bi članstvo značilo suočavanje sa „ogromnim brojem, desetinama hiljada birokrata u Briselu“ i „armijom lobista“, što bi predstavljalo „birokratsku džunglu“.
Sa njim se saglasila i liderka najveće opozicione stranke Islanda Gudrun Harfsteinsdotir, koja smatra da bi novi pregovori sa Evropskom unijom „potrošili“ najveći dio već ograničenih kapaciteta islandske državne službe.