Crnogorski premijer Milojko Spajić u utorak je optužio predsjednika Srbije Aleksandra Vučića da djeluje kao „PR Rusije“ i da primjenjuje dvostruke standarde u vanjskoj politici, čime je dodatno zaoštrio javni spor između dvije susjedne države. Spajić je ovo izjavio nakon Vučićevih tvrdnji da vlasti u Podgorici žele najgore moguće odnose sa Srbijom i da nastoje da „prevaspitaju“ srpsko stanovništvo u Crnoj Gori.
U objavi na društvenoj mreži X, Spajić je naveo da Crna Gora ne želi sukob sa Srbijom, već dobre susjedske odnose uz jasnu evropsku politiku. „Nije naročito primjereno da sa pozicije na kojoj se nalazi preuzima ulogu PR-a Rusije i drugima drži lekcije o principijelnosti“, napisao je Spajić. Zatim je upitao kako se Srbija nalazi među značajnim izvorima oružja i municije za Ukrajinu, dok Moskvi šalje jednu poruku, a Evropi drugu. „Mi u Crnoj Gori nemamo problem sa jasnim stavom. Imamo problem samo sa dvostrukim standardima“, dodao je premijer.
Ova razmjena dio je šireg pogoršanja odnosa koje se ubrzalo kako Crna Gora napreduje ka članstvu u Evropskoj uniji, dok je pristupni proces Srbije uglavnom u zastoju. Srpski zvaničnici brzo su odgovorili. Ana Brnabić, predsjednica Skupštine Srbije, optužila je zvaničnu Podgoricu da Srbiji i srpskom narodu želi najgore, navodeći kao primjere crnogorsko priznanje nezavisnosti Kosova, stav prema hrvatskoj vojnoj operaciji „Oluja“ iz 1995. godine i položaj srpskog jezika. Miloš Vučević, predsjednik vladajuće Srpske napredne stranke, rekao je da političari u Podgorici više puta pokušavaju da političko pokriće traže napadima na Vučića i Srbiju. Odbacio je kritike o izvozu oružja, tvrdeći da Srbija ne poklanja oružje niti učestvuje u tuđim ratovima i da Crna Gora nema razumijevanje za globalnu trgovinu jer nema posebnu odbrambenu industriju.
Istorijske zamjerke i geopolitički ulozi
Nedavne tenzije odnosile su se i na obilježavanje hrvatske operacije „Oluja“ iz 1995. godine, koju srpski izvori opisuju kao jedan od najvećih slučajeva etničkog čišćenja na prostoru bivše Jugoslavije. Srpski zvaničnici kritikovali su Crnu Goru zbog slanja predstavnika na hrvatske događaje, dok, po njihovom mišljenju, ne pokazuje dovoljno solidarnosti sa srpskim žrtvama. Paralelno su se pojavile tenzije oko Srpske pravoslavne crkve, prijedloga o dvojnom državljanstvu i navodnog srpskog političkog uticaja unutar Crne Gore.
Spor oko srpske trgovine oružjem dodaje savremenu geopolitičku dimenziju. Nezavisna istraživanja i obavještajne procjene ukazivale su da su značajne količine municije proizvedene u Srbiji od 2022. godine završile u Ukrajini preko posrednika iz trećih zemalja. Beograd tvrdi da je riječ o komercijalnim transakcijama i da Srbija nije direktno snabdijevala nijednu stranu u sukobu. Ruske agencije javno su kritikovala takvu praksu, dok srpski lideri nastavljaju da njeguju bliske političke i energetske veze sa Moskvom. Spajićeva intervencija predstavila je takvo dvostruko slanje poruka kao nespojivo sa držanjem lekcija o principijelnosti.
Evropske ambicije i regionalni uticaj
Dublji sukob tiče se uticaja. Srpski politički i medijski sistemi i dalje često posmatraju Crnu Goru kao dio šireg srpskog kulturnog prostora. Nacionalistička retorika o „srpskom svijetu“, prijedlozi o dvojnom državljanstvu i ponovljene intervencije u ime srpske manjine u Podgorici se doživljavaju kao izazov suverenitetu. Članstvo Crne Gore u NATO-u 2017. godine već je bilo teško prihvaćeno u Beogradu; članstvo u EU predstavljalo bi još veće simboličko i praktično udaljavanje. Neki srpski komentatori otvoreno su opisali moguće pristupanje Crne Gore kao „šamar“ regionalnom položaju Vučića.
Srbija je status kandidata dobila 2012. godine, ali je napredovala znatno sporije. Samo mali broj pregovaračkih poglavlja privremeno je zatvoren. Napredak je usporen zbog zabrinutosti za vladavinu prava, nepotpune normalizacije odnosa sa Kosovom i odbijanja Beograda da se u potpunosti uskladi sa sankcijama EU protiv Rusije. Vučić je javno izražavao skepsu prema brzom proširenju i povremeno pozivao da zemlje Zapadnog Balkana uđu u EU kao grupa, što se u Crnoj Gori tumači kao pokušaj usporavanja njenog napretka i zadržavanja regionalnog uticaja.
Za Crnu Goru evropski put predstavlja i način učvršćivanja nezavisne državnosti nakon vjekova promjenljivih zajednica i traumatičnih devedesetih godina. Za Srbiju, nezavisna Crna Gora koja ubrzano ulazi u EU dok Srbija ostaje izvan nje nosi rizik izolovanja Beograda i smanjenja njegovog uticaja na srpske zajednice u susjedstvu. Rezultat je krug uzajamne sumnje: svaka crnogorska reforma ili diplomatski potez u Beogradu se pažljivo posmatra kroz prizmu mogućeg antisrpskog motiva, dok se svaka srpska izjava o identitetu ili Kosovu u Podgorici čita kao miješanje u unutrašnje stvari.
Najnovije razmjene, vođene uglavnom preko društvenih mreža, pokazuju koliko brzo bilateralni odnosi mogu da se pogoršaju kada se velika geopolitička pitanja – ruski rat u Ukrajini, kredibilitet proširenja Evropske unije i neriješena pitanja bivše Jugoslavije – ukrste sa domaćom politikom. Spajić insistira da Crna Gora želi dobre susjedske odnose uz jasnu evropsku orijentaciju. Srpski zvaničnici uzvraćaju da postupci Podgorice, od priznanja Kosova do jezičke politike i učešća u komemoracijama koje Beograd smatra slavljenjem etničkog čišćenja, pokazuju suprotno.
Ono što je jasno jeste da će, dok Podgorica zatvara poglavlja i priprema institucionalni mehanizam za članstvo, a Beograd stagnira, retorička temperatura između dvaju glavnih gradova vjerovatno ostati visoka. Njihovi politički izbori vuku ih u suprotnim pravcima, pretvarajući ono što bi trebalo da bude priča o regionalnoj evropskoj integraciji u još jedno poglavlje balkanskog rivalstva.