Predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta planira da ovu temu uvrsti na dnevni red jednog od tri preostala samita EU ove godine – 15. oktobra, 13. novembra ili 17. decembra – potvrdio je njegov kabinet za POLITICO. Pripreme su već u toku, iako konačan dnevni red još nije usvojen.
Ova odluka odražava sve veće uvjerenje u Briselu da je vještačka inteligencija odavno prerasla okvire digitalne regulative i postala pitanje ekonomske konkurentnosti, nacionalne bezbjednosti i geopolitičkog uticaja, koje zahtijeva pažnju predsjednika i premijera evropskih država.
Odluka da se prvi put održi posebna rasprava nacionalnih lidera o vještačkoj inteligenciji pokazuje da EU ovu oblast sve više smatra prioritetom, iako se postavlja pitanje zašto je na to čekala toliko dugo.
Razvoj naprednih modela sposobnih da pronalaze i iskorišćavaju softverske ranjivosti pretvorio je vještačku inteligenciju u pitanje nacionalne bezbjednosti, privlačeći pažnju svjetskih lidera, tehnoloških stručnjaka i građana.
Međutim, pitanja ko i na koji način treba da reguliše ovu tehnologiju i dalje su uglavnom bez odgovora, dok se Sjedinjene Američke Države i Kina nadmeću za tehnološku prevlast.
Kineski predsjednik Si Đinping u petak je pozvao na intenzivniju međunarodnu saradnju u oblasti vještačke inteligencije, dan nakon što se u Šangaju okupila koalicija od više od dvije desetine država, uključujući i vodeće zemlje Globalnog juga, koja je podržala kinesku vodeću ulogu u razvoju ove tehnologije.
Istovremeno je prošle sedmice osnivač Google DeepMind-a Demis Hasabis pozvao na osnivanje regulatornog tijela predvođenog SAD-om koje bi utvrđivalo standarde za testiranje AI modela.
Evropski savjet, koji okuplja lidere svih 27 država članica, sada će takođe zauzeti stav o ovoj temi. Digitalna pitanja do sada su se rijetko nalazila na dnevnom redu sastanaka evropskih lidera, i uglavnom su bila dio šire rasprave o konkurentnosti evropske ekonomije.
Uvrštavanje vještačke inteligencije kao posebne teme pokazuje da njen značaj raste, ali će proces ipak morati da prati uobičajene procedure EU. Stručnjaci redovno upozoravaju da je u razvoju AI i nekoliko mjeseci veoma dug period. Jedna globalna studija o bezbjednosti vještačke inteligencije početkom godine zaključila je da se složenost zadataka koje AI modeli mogu obavljati udvostručuje svakih sedam mjeseci.
Geopolitičke krize, poput rata u Iranu, tokom prve polovine godine potisnule su ovu temu sa dnevnog reda sastanaka evropskih lidera.
Posljednjih mjeseci rastao je pritisak da se najviše političko tijelo EU ozbiljnije pozabavi ovim pitanjem.
Krajem juna više desetina poslanika Evropskog parlamenta, predvođenih holandskim poslanikom iz redova Zelenih Rajnijerom van Lanšotom, pozvalo je Koštu da „što prije sazove poseban samit Evropskog savjeta posvećen vještačkoj inteligenciji“.
U pismu u koje je POLITICO imao uvid navodi se da je AI „najznačajnija strukturna transformacija našeg doba“, ali da joj trenutno nije posvećena pažnja koju zahtijeva. Poslanici su pozvali Koštu da sagleda pitanje u cjelini, uključujući inovacije, bezbjednost, etiku, društvene, ekološke i geopolitičke aspekte.
Taj zahtjev prošle sedmice podržalo je više od 100 stručnjaka u izvještaju koji su izradili na zahtjev Evropske komisije. Oni su preporučili da razvoj napredne vještačke inteligencije postane politički prioritet na najvišem nivou.
U izvještaju se navodi da je trajna pažnja najviših političkih struktura preduslov za sprovođenje svih ostalih preporuka, među kojima je i ubrzano jačanje računarskih kapaciteta za razvoj AI širom Evropske unije.
Izgleda da je Košta prihvatio tu poruku.
„Predložiću raspravu o ovoj temi na jednom od narednih sastanaka Evropskog savjeta“, napisao je nakon sastanka 2. jula sa francuskim ekonomistom Filipom Agijonom. Istakao je da razvoj vještačke inteligencije „mora ići ruku pod ruku sa etikom i poštovanjem našeg digitalnog suvereniteta i društvenog modela“.
Košta se prošle sedmice sastao i sa grupom evropskih stručnjaka, među kojima je bila i glavna lobistkinja francuske AI kompanije Mistral Odri Erblen-Stup.
Nakon sastanka poručio je da EU mora ojačati digitalni suverenitet, olakšati ulaganja i podsticati cjeloživotno obrazovanje, uz istovremenu zaštitu maloljetnika i evropskih vrijednosti.
Evropski lideri i ranije su se bavili pitanjima vještačke inteligencije, ali uglavnom kroz prizmu pojednostavljivanja propisa. Nekoliko lidera učestvovalo je u raspravi o mogućem odlaganju ili ublažavanju pojedinih odredbi evropskog Zakona o vještačkoj inteligenciji.
Švedski premijer Ulf Kristerson još u junu 2025. bio je među prvim evropskim liderima koji su zatražili pauzu u primjeni ključnog dijela evropskih AI pravila, dok je belgijski premijer Bart De Vever u svojoj knjizi kritikovao, kako je naveo, evropsku „pretjeranu regulaciju“ u ovoj oblasti.
Njemački kancelar Fridrih Merc u aprilu je, tokom završnih pregovora o paketu za pojednostavljenje pravila o vještačkoj inteligenciji, pokušao da obezbijedi izuzeće za industrijsku primjenu AI tehnologije.