Na prvi pogled, Irska se ponaša kao dobar evropski partner, kao čvrst zagovornik ljudskih prava i simbol progresivizma na zapadnoj ivici kontinenta. Ali postoji jedna ključna oblast u kojoj njen učinak nije savršen – i koja bi trebalo da izazove zabrinutost kada irska vlada preuzme rotirajuće šestomjesečno predsjedavanje EU 1. jula. EU pravila o tehnologiji i vještačkoj inteligenciji biće ponovo pregovarana u istom periodu, ali je irska država i ekonomija „zarobljena“ od strane velikih tehnoloških kompanija. Irska je toliko kompromitovana da bi, kao predsjedavajuća Savjeta EU, trebalo da se izuzme iz svih pregovora o tehnologiji i digitalnom suverenitetu.
Posljednji put kada je Irska predsjedavala EU bilo je 2013. godine, tokom pregovora o Opštoj uredbi o zaštiti podataka (GDPR). Procurjeli Facebook memorandum opisuje sastanak iz 2013. godine na kojem su rukovodioci kompanije razgovarali sa tadašnjim irskim premijerom o predloženim pravilima o privatnosti podataka. Otišli su uz razumijevanje da im je Enda Keni dao uvjeravanje da će Irska koristiti svoj „značajan uticaj“ kao predsjedavajuća Savjeta EU da obezbijedi „pozitivan ishod“ koji je Facebook nazivao „pozitivnim ishodom“. Rukovodioci su takođe prisustvovali „večeri koju su organizovali visoki irski političari kako bi se razmotrili različiti načini na koje bi Irska mogla biti od pomoći“.
Predsjedavanje naizmjenično preuzima 27 država članica EU. Država koja predsjedava vodi sastanke i u praksi kontroliše tempo pregovora o zakonodavstvu EU. Može da daje prioritet nekim temama i da druge usporava. Na primjer, Kipar, mala i ranjiva zemlja u nestabilnom regionu, uspio je tokom svog predsjedavanja početkom godine da stavi na dnevni red evropske obaveze međusobne odbrane.
Privučeni poreskim olakšicama i kulturom blagih odnosa, giganti poput Googlea, Mete, Applea, Microsofta, OpenAI-ja, TikToka i X-a uspostavili su svoja evropska sjedišta u Irskoj. Princip „zemlje porijekla“ u EU određuje da država u kojoj je evropsko sjedište kompanije ima regulatornu odgovornost za tu kompaniju u cijeloj EU. Ova pravna odredba pretvorila je irsku Komisiju za zaštitu podataka (DPC) u glavnog evropskog nadzornika tehnološkog sektora: Irska je gurala da se to dogodi kao predsjedavajuća Savjeta EU 2013. godine.
Efekti ovog aranžmana su ogromni. Predsjednik DPC-a je nedavno priznao da, osim „prijateljskih rješenja“ za trivijalna pitanja, Irska u posljednjih 10 godina nije završila nijednu istragu protiv Googlea ili njegovih podružnica od kada je GDPR usvojen. EU zaštite su blokirane jer sve druge države članice moraju čekati da Irska djeluje u zajedničkoj reakciji.
Kada je DPC sprovodio mjere protiv velikih tehnoloških firmi, to je radio loše i pod pritiskom drugih evropskih regulatora. Jeste djelovao neobično brzo u jednom slučaju protiv Grok AI Elona Maska, ali je potom prihvatio nagodbu koja je, čini se, propala. Irski regulator za medije, Coimisiún na Meán, ima bolju reputaciju, ali znatno slabija ovlašćenja. Već deset godina Irska drži otvorena regulatorna „zadnja vrata“ koja omogućavaju američkim i kineskim kompanijama da funkcionišu gotovo bez ograničenja u Evropi. Postala je ne samo poreski raj, već i raj za izbjegavanje regulacije.
Ekonomska zavisnost je očigledna. Tri američke kompanije činile su gotovo polovinu prihoda Irske od korporativnog poreza u 2024. godini. U 2022. Irska je prikupljala gotovo pet puta više poreza po glavi stanovnika nego Francuska ili Njemačka. Možda se može cijeniti činjenica da je nekada siromašna i neindustrijalizovana zemlja uspjela da postane bogata kroz takav model, ali posljedice su, prema autoru, bile loše za evropsku demokratiju, konkurentnost, bezbjednost – i posebno djecu.
Film „Molly v the Machines“ govori o tome kako su algoritmi društvenih mreža gurali suicidalni sadržaj u feed 14-godišnje Molly Russell, koja je 2017. godine oduzela sebi život. Prema autoru, sličnih slučajeva će biti još širom Evrope ako Irska ne počne da sprovodi EU pravila koja zahtijevaju da se sistemi preporuka isključe po defaultu jer koriste posebno osjetljive podatke.
Irska možda više ni ne održava privid nepristrasnosti. Nova povjerenica za zaštitu podataka, Niam Svini, ranije je bila viša lobistkinja Mete u Irskoj tokom skandala Cambridge Analytica i perioda koji je razotkrila uzbunjivačica Frans Haugen. Proces njenog imenovanja u irskoj vladi bio je, prema tekstu, problematičan: jedini tehnološki stručnjak u komisiji za izbor bio je advokat koji je radio za velike tehnološke kompanije. Kriterijumi su bili opšti, poput „upravljanja odnosima“, umjesto sposobnosti da se istražuju najveće tehnološke kompanije na svijetu. Nije provjereno ni da li je kandidatkinja vezana pravilima Mete koja zabranjuju bivšim zaposlenima da kritikuju kompaniju, što je, kako se navodi, ograničilo uzbunjivače.
Prethodna povjerenica za zaštitu podataka, Helen Dikson, nedavno je počela da radi za advokatsku kancelariju koja zastupa Metu, a koja i dalje vodi aktivne postupke protiv DPC-a. Tokom njenog mandata DPC je čak tužio druge evropske organe za zaštitu podataka pred najvišim sudom EU, jer su glasali da Irska mora da istraži Metinu upotrebu najosjetljivijih podataka ljudi. Iako je slučaj odbačen, ta akcija je Meti dala godinu dana odlaganja istrage.
U knjizi Careless People, Frans Haugen opisuje stav Mete prema DPC-u kao „poslušnički“, što autor povezuje sa ponašanjem irskih finansijskih regulatora prije bankarske krize 2008. godine. Ranije ovog mjeseca, irski ministar spoljnih poslova objavio je fotografiju sa Meta lobistom na LinkedInu uz komentar o prioritetima predsjedavanja EU.
Irska je čak optužena da „blokira“ mogućnost kolektivnih tužbi protiv tehnoloških firmi u ime djece, zabranjujući njihovo komercijalno finansiranje, iako ga dozvoljava u komercijalnoj arbitraži. Prema Eurobarometru EU, 92% Evropljana želi bolju zaštitu djece na internetu. Irska to neće isporučiti osim ako druge članice EU ne naprave pritisak.
Nekada je Evropa izgledala kao odgovor na najgore ekscese velikih tehnoloških kompanija. Irska je, prema ovom stavu, taj projekat potkopala u zamjenu za ogromne ekonomske koristi. Ako se ne izuzme iz svih tehnoloških pregovora tokom predsjedavanja, onda Berlin, Pariz, Varšava, Madrid i Brisel treba da izvrše pritisak na Irsku, kao što su to uradili nakon bankarske krize. Ono što je tada bilo nepravedno, sada bi, prema autoru, bilo opravdano.