Na 50. sjednici Odbora za bezbjednost i odbranu, koja je održana u petak, 17. jula, razmatrani su izvještaji o radu Ministarstva odbrane i Izvještaj o stanju u Vojsci za 2025. godinu. Svi materijali razmatrani su u “gluvoj sobi” u kojoj se razmatraju materijali označeni stepenom tajnosti. Do ove godine, izvještaji o radu Ministarstva odbrane razmatrani su na otvorenim djelovima sjednica Odbora, dok su izvještaji o stanju u Vojsci razmatrani na zatvorenim djelovima sjednica, uz obrazloženje zaštite tajnih podatka. Ova praksa je dozvoljavala da se rad Ministarstva odbrane izlaže javnoj parlamentarnoj raspravi, dok se ključni aspekti rada Vojske razmatraju bez prisustva javnosti, pojašnjava Institut alternativa.
- Umjesto kombinovanja otvorenih i zatvorenih djelova sjednica – gdje bi javnost mogla pratiti opšte nalaze, ocjene i zaključke, dok bi se povjerljivi djelovi razmatrali iza zatvorenih vrata – praksa se pomjerila ka tome da se izvještaji o radu Ministarstva odbrane u cjelosti tretiraju u režimu ograničene javnosti. Ovo je paradoksalno s obzirom na činjenicu da izvještaj nije označen oznakom tajnosti, već je dostupan na internet stranici Vlade Crne Gore. Na sajtu Skupštine nema objavljenih izvještaja o radu Ministarstva odbrane, niti izvještaja o stanju Vojske.
Zatvaranje sjednica za javnost ukazuje na širi izazov u pogledu transparentnosti parlamentarnog nadzora nad sektorom odbrane. Iako određeni podaci koji se odnose na pripadnike Vojske, operativne kapacitete ili bezbjednosno osjetljive informacije mogu opravdati ograničavanje javnosti, zatvaranje čitavog procesa razmatranja izvještaja otvara pitanje proporcionalnosti takve mjere, navodi IA u saopštenju.
Ni izvještaji o stanju u Vojsci Crne Gore nisu, kažu, uvijek bili tajni.
- Na sajtu Vlade su dostupni svi izvještaji od 2012. do 2018. godine, sa izuzetkom izvještaja iz 2015. godine. Praksa proglašavanja ovih izvještaja tajnim podacima otpočeta je izvještajem za 2019. godinu, otkad nijedan nije dostupan javnosti niti javno obrazlagan na sjednicama nadležnog Odbora za bezbjednost i odbranu.
Zakon o parlamentarnom nadzoru u oblasti bezbjednosti i odbrane propisuje da su sjednice Odbora za bezbjednost i odbranu “po pravilu zatvorene za javnost” (osim ako Odbor ne odluči drugačije) — na šta Institut alternativa ukazuje još od 2012. godine kao neusklađeno s Poslovnikom Skupštine, po kojem bi zatvaranje skupštinskih odbora trebalo da važi samo za materijale označene stepenom tajnosti, naglasili su.
Ovo, kažu, predstavlja poseban izazov za demokratsku kontrolu sektora bezbjednosti, jer parlamentarni nadzor ne podrazumijeva samo formalno razmatranje izvještaja, već i mogućnost da javnost bude upoznata sa ključnim nalazima, pitanjima i odgovorima koji se razmjenjuju između poslanika i predstavnika institucija. U tom smislu, potrebno je jasnije definisati granicu između zaštite opravdanih bezbjednosnih interesa i očuvanja principa transparentnosti rada institucija koje podliježu demokratskoj civilnoj kontroli, zaključuje se u saopštenju koje potpisuje Stevo Muk, predsjednik Upravnog odbora.