Centar za građansko obrazovanje (CGO) saopštio je, povodom Evropskog dana sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima, da odnos prema žrtvama ne smije biti sveden na prigodno obilježavanje, već mora biti dio trajne državne politike sjećanja, obrazovanja i zaštite demokratskih vrijednosti.
Iz te organizacije upozoravaju da su totalitarni i autoritarni režimi 20. vijeka ostavili milione žrtava, razorena društva i posljedice koje, kako navode, ne nestaju njihovim padom.
„Njihovo nasljeđe opstaje tamo gdje se zločini relativizuju, istorija selektivno tumači i gdje institucije ne objašnjavaju kako su takvi sistemi nastajali i na čemu su počivali“, navodi CGO u saopštenju koje potpisuje Alma Hećo, asistentkinja na programima te organizacije.
Upozoravaju i na, kako ocjenjuju, rastuću normalizaciju autoritarnih obrazaca u regionu i šire, koju povezuju sa slabošću kulture sjećanja.
„Kada institucije prećutkuju teške segmente prošlosti, revizionizam dobija prostor. Kada obrazovni sistem mladima ne objašnjava mehanizme represije, političke kontrole, gušenja slobode i sistemskih kršenja ljudskih prava, teže ih prepoznaju kada se pojave u savremenijem obliku“, navode iz CGO-a.
Dodaju da su u Crnoj Gori ta pitanja decenijama odlagana ili otvarana selektivno, često tek kada postanu politički korisna, što je, prema njihovoj ocjeni, doprinijelo slaboj demokratskoj kulturi i nedostatku ozbiljnog društvenog dijaloga.
Evropski parlament je 23. avgust ustanovio kao dan sjećanja na žrtve staljinizma i nacizma, uz poruku da nijedan zločin počinjen u ime ideologije ne smije biti relativizovan niti zaboravljen.
U CGO-u ističu da taj datum predstavlja i upozorenje na mogućnost da institucije postanu instrument represije kada izostanu vladavina prava, pluralizam i kontrola vlasti.
Posebno mjesto u toj istoriji, kako navode, ima iskustvo političkih zatvorenika iz perioda sukoba Jugoslavije sa Informbiroom. U tadašnjoj Jugoslaviji, pod optužbom za podršku Staljinu, zatvoreno je 15.737 osoba, dok je, prema dostupnim procjenama, više od 3.500 bilo iz Crne Gore.
Mnogi od njih bili su izloženi torturi, gladi, poniženju i drugim oblicima nehumanog postupanja u logorima kojima je upravljala UDBA, često bez sudskog postupka i djelotvorne mogućnosti odbrane.
„CGO podsjeća da Crna Gora ni danas nema redovno institucionalno obilježavanje 23. avgusta, niti sistematsko i savremeno obrađivanje ove teme u obrazovnim programima“, navodi se u saopštenju.
Iz te organizacije ukazuju i da pitanje obeštećenja političkih zatvorenika i njihovih porodica ostaje pravno i politički nedovršeno, iako je riječ o jednom od najtežih nasljeđa represivnog sistema sa snažnim posljedicama po crnogorsko društvo.
CGO poziva nadležne institucije da 23. avgust uvedu u redovne politike sjećanja, da teme totalitarizma i autoritarizma sadržajnije uključe u obrazovne programe i otvore ozbiljan, naučno utemeljen i politički neinstrumentalizovan dijalog o represiji i njenim žrtvama.
„Žrtve zaslužuju više od simboličnog sjećanja. Društvo koje ne razumije mehanizme vlastite represivne prošlosti ostaje ranjivo na njihovo ponavljanje u novim oblicima. Zato su činjenice, obrazovanje i odgovorno sjećanje među najsnažnijim mehanizmima zaštite demokratije“, zaključuje CGO.
Deklaracijom Evropskog parlamenta od 23. septembra 2008. godine, 23. avgust proglašen je Evropskim danom sjećanja na žrtve staljinizma i nacizma, što je potvrđeno i Rezolucijom Evropskog parlamenta o evropskoj savjesti i totalitarizmu iz 2009. godine.